Infekcje skóry głowy a wypadanie włosów

Nieleczone infekcje skóry głowy mogą powodować ból, świąd, stan zapalny i wypadanie włosów. Ich przyczyną bywają grzyby, bakterie, wirusy lub pasożyty. Problemy te mogą dotyczyć osób w każdym wieku.

Część zakażeń ma łagodny przebieg i nie pozostawia trwałych zmian. Inne mogą uszkodzić mieszki włosowe, wywołać blizny i doprowadzić do nieodwracalnej utraty włosów. Szybkie rozpoznanie infekcji skóry głowy i włosów pozwala ograniczyć ryzyko powikłań.

Rodzaje i przyczyny infekcji skóry głowy

Objawy zakażenia zależą od rodzaju drobnoustroju, nasilenia stanu zapalnego i czasu trwania choroby. Do częstych problemów należą infekcje grzybicze, bakteryjne, wirusowe i pasożytnicze.

Infekcje grzybicze

Grzybica skóry głowy

Grzybica skóry głowy, nazywana tinea capitis, jest zakaźną chorobą wywoływaną najczęściej przez dermatofity z rodzaju Trichophyton lub Microsporum. Występuje głównie u dzieci, ale może dotyczyć także osób dorosłych.

Typowe objawy obejmują:

  • okrągłe miejsca z przerzedzeniem włosów,
  • łuszczenie i zaczerwienienie skóry,
  • świąd,
  • krótkie, połamane włosy,
  • ciemne punkty widoczne w ujściach mieszków,
  • bolesny obrzęk i zmiany ropne w cięższym przebiegu.

Silna reakcja zapalna może przybrać postać bolesnej zmiany nazywanej kerionem. Bez szybkiego leczenia wzrasta ryzyko powstania blizn i trwałej utraty włosów.

Łojotokowe zapalenie skóry

Łojotokowe zapalenie skóry jest przewlekłą chorobą zapalną, a nie typową infekcją. W jej rozwoju znaczenie mają drożdżaki Malassezia, naturalnie obecne na skórze, a także produkcja sebum i reakcja układu odpornościowego.

Choroba może powodować łupież, zaczerwienienie, tłuste lub suche łuski oraz świąd. Sama zwykle nie niszczy mieszków włosowych. Intensywny stan zapalny i częste drapanie mogą jednak nasilać przejściowe wypadanie oraz łamanie włosów.

Łupież pstry

Łupież pstry również wiąże się z nadmiernym namnażaniem drożdżaków Malassezia. Najczęściej występuje na tułowiu, szyi i ramionach, natomiast zajęcie owłosionej skóry głowy jest znacznie rzadsze.

Powoduje jaśniejsze lub ciemniejsze plamy z delikatnym łuszczeniem. Nie jest częstą przyczyną utraty włosów, dlatego w przypadku przerzedzeń należy wykluczyć inne choroby.

Infekcje bakteryjne

Zapalenie mieszków włosowych

Zapalenie mieszków włosowych może być wywołane przez bakterie, najczęściej Staphylococcus aureus. Na skórze pojawiają się małe czerwone grudki lub krosty, czasem wypełnione ropą. Zmianom może towarzyszyć świąd, pieczenie i tkliwość.

Łagodne zapalenie zwykle nie powoduje trwałego łysienia. Głęboka lub długo utrzymująca się infekcja może jednak uszkodzić mieszki i pozostawić blizny.

Liszajec zakaźny

Liszajec jest wysoce zakaźną infekcją wywoływaną najczęściej przez gronkowce lub paciorkowce. Częściej występuje u dzieci, ale może pojawić się także u dorosłych.

Typowe są pęcherzyki lub ranki, które pękają i pokrywają się żółtawym strupem. Zajęcie skóry głowy może prowadzić do przejściowego łamania albo wypadania włosów w miejscu zmian.

Zapalenie tkanki łącznej

Zapalenie tkanki łącznej jest głębszym zakażeniem bakteryjnym. Powoduje szybko narastające zaczerwienienie, obrzęk, ocieplenie i ból skóry. Może mu towarzyszyć gorączka oraz złe samopoczucie.

Stan ten wymaga pilnej oceny medycznej. Nieleczona infekcja może rozszerzać się na sąsiednie tkanki i prowadzić do poważnych powikłań.

Infekcje wirusowe

Półpasiec

Półpasiec powstaje wskutek ponownego uaktywnienia wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Na skórze pojawiają się bolesne pęcherzyki ułożone zwykle po jednej stronie ciała lub głowy.

Zajęcie skóry głowy może powodować przejściową utratę włosów w obszarze stanu zapalnego. Trwałe uszkodzenie mieszków zdarza się rzadko, ale jest możliwe przy ciężkim przebiegu i powstaniu blizn.

Pęcherzyki w okolicy czoła, nosa lub oka wymagają pilnej konsultacji ze względu na ryzyko powikłań okulistycznych.

Mięczak zakaźny

Mięczak zakaźny jest wywoływany przez wirusa z grupy pokswirusów. Powoduje małe, gładkie grudki z charakterystycznym zagłębieniem w środku.

Zmiany zwykle nie prowadzą bezpośrednio do utraty włosów. Drapanie i wtórne zakażenie mogą jednak wywołać stan zapalny oraz czasowe uszkodzenie włosów.

Zakażenia pasożytnicze

Wszawica głowowa

Wszy żywią się krwią i składają jaja przy łodygach włosów. Sama wszawica nie niszczy mieszków. Silny świąd może jednak prowadzić do drapania, ran, wtórnych infekcji i łamania włosów.

Świerzb

Świerzb wywołuje roztocz Sarcoptes scabiei. Powoduje bardzo silny świąd, nasilający się zwykle w nocy. Zajęcie skóry głowy występuje częściej u niemowląt, małych dzieci, osób starszych oraz pacjentów z osłabioną odpornością.

Wypadanie włosów może być skutkiem drapania, zapalenia skóry lub wtórnego zakażenia.

Jak infekcje skóry głowy powodują wypadanie włosów?

Zakażenia mogą wpływać na włosy na kilka sposobów. Ryzyko trwałego łysienia rośnie wraz z głębokością i czasem trwania stanu zapalnego.

Stan zapalny i uszkodzenie mieszków

Stan zapalny wokół mieszka włosowego może osłabić jego pracę i pogorszyć warunki wzrostu. Włosy stają się cieńsze, bardziej kruche albo zaczynają wypadać.

Przy ciężkich i długo trwających zakażeniach może dojść do zniszczenia mieszka oraz zastąpienia go tkanką bliznowatą. W takim miejscu włos nie odrasta.

Zaburzenie cyklu wzrostu włosów

Silna infekcja, gorączka lub stres dla organizmu mogą przedwcześnie przesunąć więcej włosów do fazy spoczynku. Po kilku tygodniach lub miesiącach może pojawić się nasilone, rozlane wypadanie określane jako łysienie telogenowe.

Ten rodzaj utraty włosów jest zwykle przejściowy po opanowaniu przyczyny.

Łamanie łodyg włosów

Grzybica może osłabiać włosy i powodować ich łamanie tuż nad powierzchnią skóry. Drapanie, wyrywanie strupów i intensywne pocieranie również uszkadzają łodygi.

W takiej sytuacji włos może wyglądać jak utracony, mimo że mieszek nadal znajduje się w skórze.

Ropne zmiany wokół mieszków

Głębokie zapalenie mieszków może prowadzić do powstawania krost, guzków lub ropni. Utrzymujący się stan zapalny zwiększa ryzyko uszkodzenia mieszków i miejscowego łysienia.

Powstawanie blizn

Ciężka grzybica, głębokie zakażenie bakteryjne oraz przewlekłe zapalenie mogą doprowadzić do łysienia bliznowaciejącego. Skóra w takim obszarze staje się gładka, a ujścia mieszków przestają być widoczne.

Uszkodzenie mieszków w łysieniu bliznowaciejącym jest trwałe. Z tego powodu szybkie leczenie ma duże znaczenie.

Objawy infekcji skóry głowy

Do objawów, które mogą wskazywać na zakażenie, należą:

  • utrzymujący się świąd lub pieczenie,
  • zaczerwienienie i obrzęk,
  • bolesność skóry,
  • łuszczenie lub grube strupy,
  • krosty, pęcherzyki albo ropna wydzielina,
  • nieprzyjemny zapach skóry,
  • okrągłe obszary utraty włosów,
  • połamane włosy lub czarne punkty,
  • powiększone węzły chłonne,
  • gorączka i złe samopoczucie.

Gwałtowne szerzenie się zaczerwienienia, silny ból, obrzęk twarzy, gorączka lub zmiany w okolicy oka wymagają pilnej pomocy medycznej.

Leczenie infekcji skóry głowy

Leczenie dobiera się na podstawie przyczyny zakażenia. Przed jego rozpoczęciem może być potrzebne badanie skóry, dermatoskopia, posiew, badanie mykologiczne lub ocena włosa pod mikroskopem.

Leki przeciwgrzybicze

Grzybica skóry głowy wymaga zwykle doustnego leczenia przeciwgrzybiczego. Szampon nie dociera wystarczająco głęboko do zakażonego mieszka i nie powinien być jedyną formą terapii.

Stosowane mogą być między innymi terbinafina, gryzeofulwina, itrakonazol lub flukonazol. Wybór leku zależy od rodzaju grzyba, wieku pacjenta i stanu zdrowia.

Szampon z ketokonazolem albo siarczkiem selenu może ograniczać liczbę zarodników i ryzyko przeniesienia infekcji. Pełni jednak funkcję dodatkową.

Leczenie bakteryjne

Przy ograniczonych zmianach może zostać zastosowany miejscowy antybiotyk. Rozległe, głębokie lub szybko szerzące się zakażenie może wymagać leczenia doustnego.

Nie należy stosować antybiotyków bez rozpoznania. Niewłaściwy lek może nie zadziałać i zwiększyć oporność bakterii.

Leki przeciwwirusowe

W przypadku półpaśca stosuje się leki takie jak acyklowir lub walacyklowir. Największą skuteczność osiągają, gdy terapia rozpocznie się wcześnie, najlepiej w pierwszych dniach od pojawienia się wysypki.

Mięczak zakaźny często ustępuje samoistnie. Jeśli zmiany wymagają leczenia, można zastosować metody dobrane do ich liczby, wielkości i położenia. Nie należy samodzielnie nakładać silnych kwasów na owłosioną skórę głowy.

Leczenie wszawicy

W leczeniu wszawicy stosuje się preparaty przeznaczone do zwalczania wszy oraz dokładne wyczesywanie włosów gęstym grzebieniem. Terapia może wymagać powtórzenia zgodnie z instrukcją produktu.

Należy również skontrolować domowników i osoby mające bliski kontakt z zakażonym.

Leczenie świerzbu

Świerzb leczy się preparatami przeciwpasożytniczymi, najczęściej permetryną. W określonych sytuacjach może zostać zastosowana iwermektyna.

Leczenie zwykle obejmuje osoby z bliskiego otoczenia, nawet jeśli nie mają jeszcze objawów. Ubrania, ręczniki i pościel wymagają odpowiedniego prania lub czasowego odizolowania.

Leczenie przeciwzapalne

Leki przeciwzapalne mogą zmniejszyć świąd i zaczerwienienie, ale nie zastępują terapii skierowanej przeciwko przyczynie zakażenia.

Kortykosteroidy stosuje się tylko w wybranych przypadkach. Użyte bez właściwego rozpoznania mogą maskować objawy albo pogorszyć niektóre infekcje.

Czego nie stosować samodzielnie?

Olejek z drzewa herbacianego, ocet, alkohol i silne olejki eteryczne mogą podrażniać skórę lub wywołać reakcję alergiczną. Nie zastępują leków przeciwgrzybiczych, antybiotyków ani preparatów przeciwpasożytniczych.

Nie należy również:

  • wyciskać krost i ropni,
  • zdrapywać strupów,
  • nakładać przypadkowych maści ze sterydem,
  • przyjmować pozostałych po wcześniejszym leczeniu antybiotyków,
  • farbować włosów ani wykonywać zabiegów chemicznych na podrażnionej skórze.

Higiena skóry głowy podczas infekcji

Delikatne oczyszczanie pomaga usuwać łuski, sebum i wydzielinę. Skórę należy myć zgodnie z zaleceniami, używając letniej wody. Mocne szorowanie może nasilić stan zapalny.

Grzebienie, szczotki, ręczniki, czapki i poszewki powinny być używane tylko przez jedną osobę. Przedmioty mające kontakt ze skórą wymagają oczyszczenia zgodnie z rodzajem zakażenia.

Włosy należy dokładnie osuszać. Długotrwałe utrzymywanie wilgoci może sprzyjać podrażnieniu i namnażaniu niektórych drobnoustrojów.

Jak ograniczyć ryzyko infekcji skóry głowy?

[https://youtu.be/1cEbOEp1Wdw](https://youtu.be/1cEbOEp1Wdw)

Ryzyka zakażenia nie da się całkowicie wyeliminować, ale pomocne są proste zasady:

  • regularne mycie skóry głowy preparatem dostosowanym do jej potrzeb,
  • dokładne suszenie włosów po myciu,
  • nieużywanie wspólnych grzebieni, szczotek, ręczników i nakryć głowy,
  • czyszczenie maszynek oraz narzędzi do stylizacji,
  • unikanie drapania i wyrywania strupów,
  • leczenie łupieżu oraz przewlekłego stanu zapalnego,
  • kontrola skóry zwierząt domowych, jeśli w domu występuje grzybica,
  • stosowanie szamponów leczniczych tylko wtedy, gdy istnieje wyraźne wskazanie.

Częste używanie silnych szamponów przeciwgrzybiczych lub antybakteryjnych bez potrzeby może przesuszać i podrażniać skórę.

Czy włosy odrosną po infekcji?

Włosy często odrastają, jeśli infekcja została wyleczona, a mieszki nie uległy trwałemu zniszczeniu. Pierwsze oznaki odrostu mogą pojawić się po kilku miesiącach. Powrót pełnej gęstości trwa dłużej ze względu na naturalny cykl włosa.

Jeżeli doszło do łysienia bliznowaciejącego, odrost w uszkodzonym miejscu nie jest możliwy. Po całkowitym wygaszeniu choroby można rozważyć metody poprawy wyglądu, ale aktywnego stanu zapalnego nie należy maskować zabiegiem przeszczepu.

Infekcji skóry głowy nie należy lekceważyć, szczególnie gdy pojawiają się ból, ropa, gorączka, szybko narastające zaczerwienienie lub miejscowa utrata włosów. Wczesne rozpoznanie przyczyny zwiększa szansę na pełne wygojenie i zachowanie zdrowych mieszków włosowych.